Tekst Piosenki Stinga „Shape Of My Heart” jest interesujący, bo niemożliwy do jednoznacznego i doskonałego przełożenia na polski. Tym chętniej więc zabieram się za to, bo uwielbiam rzeczy niemożliwe. Być może polegnę z kretesem – nieważne! Grunt to zabawa słowami…

Zanim rozłożyłam tekst na czynniki pierwsze i zachwyciłam się jego wieloznacznością, postanowiłam sprawdzić czy ktoś gdzieś nie próbował już dociekać, o czym jest ta piosenka. Okazuje się, że jak najbardziej! Sam Sting w wywiadzie na temat płyty „Ten Summoner’s Tales” z 1993 roku (http://www.cybercomm.nl/) tak odpowiada na pytanie o czym jest piosenka „Shape Of My Heart” (tłumaczenie moje):
„Chciałem pokazać karciarza. Hazardzistę. Takiego, który nie gra, żeby wygrać, lecz żeby coś odkryć. Chcącego przeniknąć pewnego rodzaju mistyczną logikę trafu czy też przypadku. Coś w rodzaju naukowego czy niemal religijnego prawa. A więc ten facet jest filozofem, nie gra dla podziwu innych ani dla pieniędzy. Po prostu próbuje odkryć pewne prawo. Musi w tym być jakaś logika. To pokerzysta, więc nie jest łatwo zobaczyć na jego twarzy emocje. Nie pokazuje żadnych emocji. Nosi zawsze jedną i tą samą, niezmienną maskę. Która sprzyja pokerzyście, lecz jest czymś potwornym w przypadku kochanka. Jeśli kobieta wiąże się z kimś takim, jest zgubiona. Próbowałem stworzyć małą opowieść o tym, czego poszukiwał ten mężczyzna poprzez hazard, jednocześnie tracąc swój związek. A karty? Sięgnąłem do przeszłości, do pochodzenia kart do gry i okazuje się, że wywodzą się od kart tarota. Mają tysiące lat. Co oznaczają poszczególne kolory? Karo (ang. diamonds – diamenty) to pieniądze. Trefle (ang. clubs – pałki) to broń. Piki (ang. spades) to miecze. A kiery (ang. hearts – serca) to miłość. Lecz gdy coraz bardziej zagłębiałem się w tę symbolikę, okazało się, że kształt tamtejszego serca nie przypomina kształtu serca człowieka. Więc występuje tu pewien konflikt między rzeczywistością i fantazją…”

A więc takie były intencje autora. Jednak tłumaczenie literackie, zwłaszcza to nieoficjalne, rządzi się swoimi prawami. Jednym z nich jest prawo do wolności interpretacji. Na temat granicy dosłowności, poza którą ponoć wybiegać nie wolno, toczą się liczne dysputy. Moja zabawa nie będzie jednak głosem w tej dyskusji, bo piosenka już pracuje w mojej wyobraźni. Nadpływają skojarzenia i obrazy…

He deals the cards as a meditation/And those he plays never suspect – Być może chodzi o karciarza podejmującego niespodziewane decyzje co do rzucanych na stół kart, ale widzę też Stwórcę, który rzuca na Przestrzeń karty losu ludzi, a większość z nich nie ma pojęcia, że biorą udział w grze Życia…

Przed moimi oczami wirują najróżniejsze wizerunki kart Tarota, w uszach brzmią najróżniejsze ich nazwy:

BUŁAWY (KIJE/PAŁKI) – odpowiedniki trefli. Angielskie słowo clubs jednocześnie zawiera w sobie znaczenia trefle i pałki.

KIELICHY (PUCHARY/SERCA/CZASZE) – odpowiedniki kierów. To angielskie słowo hearts.

MIECZE (NOŻE/PIKI/SZPADY) – odpowiedniki pików. To angielskie słowo spades.

DENARY (PENTAKLE/MONETY/DYSKI) – odpowiedniki karo. To angielskie słowo diamonds.

Hazardzista gra w karty, lecz także zamienia miłość w grę.

He may play the jack of diamonds – może zagrać waletem karo, ale może też zagrać W a l e t a  K a r o – uwodziciela i łamacza kobiecych serc…

He may lay the queen of spades – może położyć na zielone sukno stołu królową pik, ale jako Walet Karo może też  u w i e ś ć  Królową Pik – ang. lay a woman – przespać się z kobietą…

Gdy miłość jest tylko grą, nie sposób dostrzec jakichkolwiek uczuć na twarzy pokerzysty – przykrywa ją zawsze ta sama maska.

Czuję, że w refrenie przemawia ona – kobieta. Widzi, jak miłość została zamieniona w grę i w tym związku jest zgubiona, bo kształt jej serca jest inny – ono nie potrafi nie czuć i nie umie grać – that’s not the shape of my heart – nie taki jest kształt mojego serca…

Obejmując jednocześnie wszystkie wieloznaczności, muszę podjąć niełatwą decyzję co do znaczeń, które wybiorę do mojej wersji przekładu. Oto on:

Sting „Shape Of My Heart”

He deals the cards as a meditation                           Rozdaje karty niczym w medytacji
And those he plays never suspect                             Te, którymi zagra nie wiedzą o tym nic
He doesn’t play for the money he wins                    Nie dla pieniędzy on gra
He doesn’t play for respect                                         I ludzki podziw za nic ma

He deals the cards to find the answer                      Rozdaje karty, by poznać odpowiedź
The sacred geometry of chance                                 Przypadku świętą geometrię
The hidden law of a probable outcome                    Ukryte prawo możliwego wyniku
The numbers lead a dance                                          Liczb taneczną symetrię

Chorus:
I know that the spades are the swords of a soldier                Wiem, że piki to żołnierska broń
I know that the clubs are weapons of war                                I trefle jak buławy się srożą
I know that diamonds mean money for this art                      Wiem, że diamenty za wojnę są zapłatą
(But) that’s not the shape of my heart                                       Lecz w kształt mego serca się nie ułożą

He may play the jack of diamonds                                             On może zagrać Waleta Karo
He may lay the queen of spades                                                  I uwieść Królową Pik
He may conceal a king in his hand                                             Gdy pamięć o nim blednie
While the memory of it fades                                                       W rękawie Króla schowa w mig

And if I told you that I loved you                                                 Gdybym mówił, że cię kocham
You’d maybe think there’s something wrong                            Myślałabyś – jest coś nie tak
I’m not a man of too many faces                                                  Wszak nie mam zbyt wielu twarzy
The mask I wear is one                                                                   Tę jedną maskę mam

Well, those who speak know nothing                                          Ci, którzy mówią, nic nie wiedzą
And find out to their cost                                                               Za odkrywanie sami płacą
Like those who curse their luck in                                               Jak ci, co szczęście zbyt często przeklinają
too many places                                                                               Gdy strachliwi wszystko tracą

And those who fear are lost

***

I zanim zaśpiewa Sting, dodam jeszcze, że z ciekawością przeczytałam o zmaganiach z powyższym tekstem i motywacjach pewnego tłumacza na stronie:

http://histmag.org/Shape-Of-My-Heart-758

A swój przekład dedykuję J., który w przeciwieństwie do podmiotu lirycznego ma, jak mawiają Anglicy, serce na właściwym miejscu. Oboje wiemy, że karykatura miłości w postaci walki czy gry nie pasuje do kształtu naszych serc…

 

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *